Zeszyt aktualny

Powrót do zeszytu

Tom 37, zeszyt 3

Artykuł poglądowy

Leczenie litem a odpowiedź stresowa w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Ewa Ferensztajn-Rochowiak1, Aleksandra Szczepankiewicz2, Janusz Rybakowski1
1. Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
2. Pracownia Badań Komórkowych i Molekularnych, Klinika Pneumologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii 2021, 37 (3-4): 235-243
Data publikacji: 28-04-2022
DOI: https://doi.org/10.5114/fpn.2021.115646
Słowa kluczowe: choroba afektywna dwubiegunowa, stres, lit, trauma wczesnodziecięca, receptor glukokor­tykosteroidowy, gen FKBP1

Streszczenie

Cel. Celem artykułu jest przedstawienie mechanizmów reakcji stresowej w chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD) w kontekście skuteczności leczenia litem. Omówiono biologiczną koncepcję stresu Hansa Selyego, z uwzględnieniem stresorów środowiskowych w patogenezie choroby afektywnej dwubiegunowej. Omówiono czynniki genetyczne, epigenetyczne oraz psychologiczne, zgodnie z modelem predyspozycja-stres. Przedstawiono związki między podłożem genetyczno-molekularnym ChAD a skutecznością profilaktyczną litu oraz wpływ stresorów psychospołecznych obniżających tę skuteczność.

Przegląd piśmiennictwa. Dokonano przeglądu piśmiennictwa pod kątem podłoża genetycznego choroby afektywnej dwubiegunowej w kontekście reakcji stresowej, z uwzględnieniem badań nad genem receptora glukokortykostroidowego (GR) oraz genami zegarowymi (circadian clock genes), a także nad mechanizmami epigenetycznymi, tj. procesami metylacji DNA i histonów. Przedstawiono ponad 40-letnią historię badań nad stresem psychospołecznym w patogenezie i przebiegu ChAD, z uwzględnieniem zagadnienia traumy wczesnodziecięcej. Omówiono badania nad wpływem litu na biologiczne komponenty reakcji stresowej (tj. enzym GSK-3, białko Bcl czy stężenia glutaminianu) oraz nad czynnikami skuteczności leczenia profilaktycznego litem.

Wnioski. W patogenezie choroby afektywnej dwubiegunowej odgrywają rolę czynniki genetyczne i środowiskowe pozostające ze sobą w interakcji zgodnie z modelem predyspozycja-stres. Psychospołeczne czynniki stresowe, takie jak trauma wczesnodziecięca czy niedostateczne wsparcie społeczne, istotnie obniżają długoterminową skuteczność leczenia profilaktycznego litem. Najistotniejsze genetyczno-molekularne komponenty pośredniczące między reakcją stresową a skutecznością profilaktyczną litu dotyczą polimorfizmów genu receptora GR – NR3C1 oraz genu FKBP5.

Adres do korespondencji:
Dr hab. n. med. Ewa Ferensztajn-Rochowiak
Poznan University of Medical Sciences
Department of Adult Psychiatry
27/33 Szpitalna Str., 60-572, Poznań, Poland
email: ferensztajnewa@gmail.com