2014 zeszyt 2

Powrót do zeszytu

Tom 30, zeszyt 2

Artykuł poglądowy

Neuroprotekcyjne i neurotoksyczne działanie litu: rola różnych struktur mózgowych

Adrian Andrzej Chrobak1, Maciej Hyla1, Anna Tereszko2, Szymon Jeziorko2, Marcin Siwek3, Dominika Dudek3
1. Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Koło Naukowe Chorób Afektywnych
2. Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Koło Naukowe Psychiatrii Dorosłych
3. Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Katedra Psychiatrii, Zakład Zaburzeń Afektywnych
Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii, 2014, 2, 113–120
Słowa kluczowe: skutki uboczne, neurotoksyczność, neuroprotekcja, móżdżek, zespół móżdżkowy, SILENT

Sole litu to najczęściej stosowane w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej leki o dowiedzionej efektywności w zakresie zmniejszania ryzyka nawrotów choroby. Wąski zakres stężeń terapeutycznych i duże ryzyko pojawienia się skutków ubocznych skłaniają do bliższego przyjrzenia się mechanizmom działania litu. Przejawia on zarówno działanie neuroprotekcyjne w obszarach hipokampa oraz ciała migdałowatego, jak i neurotoksyczne, najsilniej zaznaczające się w obszarze móżdżku. Celem niniejszej pracy jest przegląd literatury na temat właściwości neuroprotekcyjnych oraz neurotoksycznych tego leku.
Właściwości neuroprotekcyjne przewlekłej terapii litem wynikają z hamowania ekscytotoksyczności neuronów poprzez blokowanie receptorów NMDA oraz działania antyapoptotycznego w poszczególnych obszarach mózgowia. W badaniach in vitro stwierdzono również pozytywny wpływ na neurogenezę, co pokrywa się z badaniami morfometrycznymi z udziałem ludzi, w których stwierdzono wzrost objętości istoty szarej w okolicach kory przedczołowej oraz układu limbicznego. Duża część badań wskazuje jednak na występowanie poważnych skutków ubocznych przewlekłej terapii, niekoniecznie wynikających z przedawkowania leku. Objawy przewlekłej intoksykacji obejmują zaburzenia poznawcze, neuropatię obwodową skutkującą zaburzeniami sensomotorycznymi oraz dysfunkcje móżdżku. Składają się one na szereg aspektów zespołu nieodwracalnej neurotoksyczności spowodowanej litem. Badania neuropatologiczne wskazują również na istotne zmiany strukturalne występujące przede wszystkim w móżdżku, obejmujące zanik warstwy ziarnistej oraz komórek Purkinjego z towarzyszącą glejozą. Te zmiany, których przyczyną jest toksyczność litu, mogą utrudniać ocenę strukturalnych i funkcjonalnych zaburzeń móżdżku wywołanych przez samą chorobę afektywną dwubiegunową lub stanowiących jej podłoże.

Adres do korespondencji:
Adrian Andrzej Chrobak
Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum
Katedra Psychiatrii, Zakład Zaburzeń Afektywnych
ul. Mikołaja Kopernika 21 A, 31-501 Kraków, Poland
tel. +48 605 674 315
e-mail: xchrobakx@interia.pl